คำจีนใช้สนุก (有趣汉词语)

——ภาษาจีนมีกลุ่มคำชนิดหนึ่ง เกิดจากการนำคำนามสองคำรวมเข้าด้วยกัน สื่อความหมายรวมกันเป็นหนึ่งความหมาย เช่น

  • 声音  shēng yīn ประกอบด้วย 声 กับ 音 แปลว่า “เสียง”
  • 音乐  yīn yuè    ประกอบด้วย 音 กับ 乐 แปลว่า “ดนตรี”
  • 语言  yǔ yán   ประกอบด้วย 语 กับ 言 แปลว่า “ภาษา”

 

——ศัพท์จำพวกนี้ใช้กันอย่างแพร่หลายในชีวิตประจำวัน มีความหมายเป็นที่จดจำขึ้นใจ จนผู้ใช้ภาษามักมองข้ามความหมายดั้งเดิมขององค์ประกอบแต่ละคำ ทั้งที่ต่างก็มีความหมายในตัวเอง และยังคงใช้สื่อสารกันตามบริบทต่างๆ อย่างน่าสนใจ

——เพื่อแสดงลักษณะดังกล่าวให้เห็นอย่างชัดเจน ในที่นี้ขอหยิบยกคำว่า 声音 shēng yīn ซึ่งประกอบด้วย 声 shēng กับ 音 yīn มาเป็นตัวอย่าง ซึ่งทั้ง 3 คำ (声, 音, 声音) ล้วนสื่อความหมายเดียวกันได้คือ “เสียง”[1]

——屋里静悄悄的，一点声音也没有。
——Wū li jìng qiāo qiāo de, yì diǎn shēng yīn yě méi yǒu.
——ภายในห้องเงียบเชียบ ไม่มีเสียงใดๆ แม้แต่นิดเดียว

——หากแยกออกเป็น 2 คำคือ “声 shēng” กับ “音 yīn” ก็จะเห็นความแตกต่างในแง่ของการสื่อความหมาย 声 shēng หมายถึง “เสียง” ที่เกิดจากสรรพสิ่งโดยธรรมชาติ เช่น เสียงร้องของนก สัตว์ หรือการเปล่งเสียงของมนุษย์ซึ่งไม่มีการปรุงแต่งใดๆ

 

เมื่อคำว่า 声 shēng ทำหน้าที่เป็นคำหลัก

“คำขยาย + 声 shēng”
สื่อความหมายว่า “เสียง…”

เมื่อคำว่า 声 shēng ทำหน้าที่ขยายความคำหลัก

“声 shēng + คำหลัก”

สื่อความหมายแตกต่างกันตามบริบทที่เกี่ยวกับ “เสียง”
雷声 léi shēng เสียงฟ้าร้อง 声波 shēng bō คลื่นเสียง
歌声 gē shēng เสียงเพลง 声誉 shēng yù เกียรติยศ
笑声 xiào shēng เสียงหัวเราะ 声望 shēng wàng บารมี
大声 dà shēng เสียงดัง 声讨 shēng tǎo การประณาม
小声 xiǎo shēng เสียงเบา 声援 shēng yuán การสนับสนุน
回声 huí shēng เสียงสะท้อน 声明 shēng míng แถลงการณ์, คำแถลง
说话声 shuō huà shēng เสียงพูดคุย 声速 shēng sù ความเร็วของเสียง

 

  • เกร็ดความรู้ (1)

——สำนวนจีน 声势浩大 shēng shì hào dà ใช้บรรยายสถานการณ์ที่มีพลัง ยิ่งใหญ่ ครึกโครม ประกอบด้วยผู้คน หรือแรงสนับสนุนหนาแน่น มักใช้กับกองทัพ การชุมนุมหรือการรณรงค์ครั้งใหญ่ เช่น

——新品发布会声势浩大，引来各路媒体关注。
——Xīn pǐn fā bù huì shēng shì hào dà, yǐn lái gè lù méi tǐ guān zhù.
——งานเปิดตัวผลิตภัณฑ์ใหม่ยิ่งใหญ่อลังการ ดึงดูดความสนใจจากสื่อต่างๆ มากมาย

 

——อีกหนึ่งตัวอย่างของการใช้คำว่า 声 จาก ตุ้ยเหลียน (对联) หรือคำกลอนคู่ แต่งโดยกู้เซี่ยนเฉิง (顾宪成 ค.ศ. 1550–1612) ขุนนางนักปรัชญาชาวจีนสมัยราชวงศ์หมิงที่มีใจความสำคัญเพื่อส่งแรงบันดาลใจถึงเหล่าปัญญาชนให้เอาใจใส่เรื่องชาติบ้านเมือง

——风声雨声读书声，声声入耳。
——Fēng shēng yǔ shēng dú shū shēng, shēng shēng rù’ěr.
——เสียงลม เสียงฝน และเสียงอ่านหนังสือ ทุกเสียงล้วนเข้าหู

——家事国事天下事，事事关心。
——Jiā shì guó shì tiān xià shì, shì shì guān xīn.
——เรื่องบ้าน เรื่องเมือง เรื่องของโลก ทุกเรื่องล้วนใส่ใจ

 

——หากเปรียบเทียบกันแล้ว คำว่า 声 shēng มักใช้กับเสียงที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ ส่วนคำว่า 音 yīn มักใช้กับเสียงที่เกิดจากการประดิษฐ์สร้างขึ้นโดยมนุษย์ การสื่อความหมายจึงค่อนไปทางบรรยายลักษณะของเสียง เช่น “โทนเสียง” “ระดับเสียง” หรือ “จังหวะเสียง” เป็นต้น

——อย่างไรก็ตาม คำว่า 音 yīn มีรูปแบบการประสมคำที่คล้ายกับ 声 shēng โดยสามารถประสมคำตามรูปแบบ “คำขยาย + 音 yīn” ขณะเดียวกัน 音 yīn ยังสามารถทำหน้าที่เป็นส่วนขยาย โดยวางไว้หน้าคำหลักตามรูปแบบ “音 yīn + คำหลัก” เนื่องจากความหมายของ 音 yīn มักเกี่ยวข้องกับกิจกรรมทางสังคมของมนุษย์ จึงปรากฏเป็นส่วนประกอบของคำศัพท์ สำนวน และสื่อความหมายอย่างหลากหลาย ดังนี้

สื่อความหมายเกี่ยวกับดนตรี

  • 音乐  yīn yuè             ดนตรี
  • 音律  yīn lǜ              ระดับเสียง
  • 音符  yīn fú                โน้ตดนตรี
  • 音色  yīn sè               สีสันของเสียง, เอกลักษณ์ของเสียง

สื่อความหมายเกี่ยวกับเสียงทั่วไปที่ไม่ได้มาจากธรรมชาติ

  • 噪音  zào yīn            เสียงรบกวน หรือ เสียงหนวกหู
  • 杂音  zá yīn              เสียงแทรก หรือ เสียงผิดปกติ
  • 录音  lù yīn               บันทึกเสียง หรือ การบันทึกเสียง

สื่อความหมายเกี่ยวกับภาษาและการพูด

  • 拼音  pīn yīn                ระบบการถอดเสียงและสะกดคำภาษาจีนกลาง
  • 字音  zì yīn                   เสียงอ่านของอักษรจีน
  • 口音  kǒu yīn             สำเนียง
  • 乡音  xiāng yīn            ภาษา (ท้อง) ถิ่นบ้านเกิด

สื่อความหมายเกี่ยวกับข่าวคราวและการติดต่อ

  • 音信 yīn xìn หรือ 音讯 yīn xùn  ข่าวคราว (ส่งข่าวเพื่อให้รับรู้เรื่องราวหรือความเคลื่อนไหว)
  • 杳无音信 yǎo wú yīn xìn หรือ 杳无音讯 yǎo wú yīn xùn เป็นสำนวน หมายถึง การเงียบหายโดยไม่มีข่าวคราว

 

  • เกร็ดความรู้ (2)

——สำนวนจีน 五音不全 wǔ yīn bù quán ใช้บรรยายลักษณะของคนที่ร้องเพลงเพี้ยน ตัวอย่างเช่น

——尽管天生五音不全，但我依然热爱音乐。
——Jǐn guǎn tiān shēng wǔ yīn bù quán, dàn wǒ yī rán rè ài yīn yuè.
——ถึงแม้เกิดมาร้องเพลงเพี้ยน แต่ฉันก็ยังรักดนตรีอยู่ดี

* หมายเหตุ
五音 หมายถึง โน้ตทั้งห้าในดนตรีจีนแบบดั้งเดิม ได้แก่ 宫 gōng (Do)、商 shāng (Re)、角jué (Mi)、徵 zhǐ (Sol)、羽 yǔ (La)

 

  • เกร็ดความรู้ (3)

——สำนวนจีน 说话听音 shuō huà tīng yīn แปลว่า ในการสื่อสารระหว่างบุคคล ให้ฟังนัยยะหรือความหมายแท้จริงที่ซ่อนอยู่ในคำพูดนั้นๆ หมายถึงการจับความหมายแฝงจากอารมณ์ น้ำเสียงและเจตนาของผู้พูด นอกเหนือไปจากความหมายตามคำพูด

——你做秘书要机灵。俗话说：锣鼓听声，说话听音。
——Nǐ zuò mì shū yào jī ling.  Sú huà shuō : Luó gǔ tīng shēng, shuō huà tīng yīn.
——คุณทำงานเลขานุการต้องมีไหวพริบดี ดั่งสำนวนว่า ตีฆ้องกลองให้ฟังเสียง พูดคุยให้ฟังนัย

 

——ดังนั้นจะเห็นได้ว่า แม้คำว่า 声 shēng และ 音 yīn ในภาษาจีนต่างแปลว่า “เสียง” ได้เช่นเดียวกัน ทว่าแต่ละคำมีจุดเน้นในการสื่อความหมายแตกต่างกัน โดยคำว่า 音 yīn มักหมายถึง “เสียง” ที่ได้รับการประดิษฐ์ปรุงแต่งและจัดระเบียบตามแบบแผนของมนุษย์ จนเกิดจังหวะและความสม่ำเสมอ สามารถสื่อความหมายหรือถ่ายทอดสีสันทางอารมณ์ได้อย่างเฉพาะเจาะจง

——ลักษณะดังกล่าวยังปรากฏให้เห็นในคำว่า 音乐 yīnyuè ซึ่งแปลว่า “ดนตรี” โดยส่วนประกอบทั้ง 2 คำ คือ 音 yīn กับ 乐 yuè ต่างมีความหมายเฉพาะของตนเอง เดิม 乐 yuè หมายถึงเครื่องดนตรีประเภทสาย ต่อมาจึงมีความหมายเกี่ยวกับ “ความสุขความปีติ” และได้พัฒนามาเป็นแนวคิดเกี่ยวกับดนตรีในฐานะศิลปะแขนงหนึ่งที่ผสานบทกวี ดนตรี และการเต้นรำเข้าด้วยกัน
——จากรูปแบบ ความหมาย และการใช้ของคำศัพท์ดังกล่าว จะเห็นว่าชาวจีนโบราณแบ่ง “สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยหู” ออกเป็นหลายระดับ จากเสียงธรรมชาติ 声 shēng พัฒนาไปสู่ผลที่เกิดจากเสียงธรรมชาติ เช่น 音 yīn เสียง, 乐 yuè ดนตรี, หรือ 歌 gē เพลง ซึ่งเกี่ยวข้องกับการประดิษฐ์สร้างของมนุษย์โดยมีองค์ประกอบที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น ทั้งการบรรเลงเครื่องดนตรีการสื่อสารอารมณ์และภาษากาย ตลอดจนการสร้างสรรค์ศิลปะเพื่อการศึกษาและขัดเกลาจิตใจด้วยสิ่งที่เรียกว่าเสียง

 

 

[1] โดยพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ได้ให้ความหมายของคำว่า “เสียง” ในภาษาไทยไว้ว่า “สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยหู เช่น เสียงฟ้าร้อง เสียงเพลง เสียงพูด”