คำจีนใช้สนุก (有趣汉词语)
การใช้กลุ่มคำตายตัว
——กลุ่มคำตายตัว (固定词组) คือกลุ่มคำตั้งแต่สองคำขึ้นไป ที่มักจะถูกจับคู่และใช้งานร่วมกันอยู่เป็นประจำ จนกลายเป็นโครงสร้างสำเร็จที่ปรับเปลี่ยนยาก กลุ่มคำเหล่านี้จะไม่ถูกมองเป็นคำเดี่ยว แยกกัน แต่มองเป็นวลีสำเร็จรูป ที่ผู้พูดสามารถดึงมาจากคลังสมองแล้วนำมาใช้พูดหรือเขียนได้ทันทีโดยไม่ต้องเสียเวลาคิดคำตามหลักไวยากรณ์ใหม่ทุกครั้ง เพราะเมื่อผู้พูดนำมาดัดแปลง อาจไม่สอดคล้องกับบริบทของภาษาต้นฉบับ ตัวอย่างเช่น สำนวนภาษาไทย “ตกหลุมรัก” หากถูกชาวต่างชาตินำไปพูดว่า “ตกบ่อรัก” ก็จะฟังดูแปลก
——ลองดูตัวอย่างข้างล่างนี้
——方寸大乱 fāng cùn dà luàn หมายถึง อาการที่จิตใจปั่นป่วนวุ่นวาย สติหลุด ลนลานทำอะไรไม่ถูก ใจคอไม่ดี เมื่อเจอเรื่องตกใจ คาดไม่ถึง หรือสถานการณ์คับขันอันตราย เช่น
- 股市暴跌令股民方寸大乱。
Gǔ shì bào dié lìng gǔ mín fāng cùn dà luàn.
ตลาดหุ้นตกฮวบทำให้นักลงทุนตกอยู่ในภาวะตื่นตระหนก - 发现迷路了，学生登山队顿时方寸大乱。
Fā xiàn mí lù le, xué shēng dēng shān duì dùn shí fāng cùn dà luàn.
พอรู้ตัวว่าหลงทาง ทีมนักปีนเขาที่เป็นนักศึกษาก็เริ่มแตกตื่น
- 心仪的女孩一声问候，他竟方寸大乱。
Xīn yí de nǚ hái yì shēng wèn hòu, tā jìng fāng cùn dà luàn.
หญิงสาวในดวงใจทักแค่คำเดียว เขาถึงกับประหม่าจนทำอะไรไม่ถูก - 警察出示证据，罪犯方寸大乱，如实坦白罪行。
Jǐng chá chū shì zhèng jù, zuì fàn fāng cùn dà luàn, rú shí tǎn bái zuì xíng.
เมื่อตำรวจแสดงหลักฐาน คนร้ายสติแตก ได้แต่สารภาพความผิดไปตามตรง
——ในความหมายทางตรงกันข้าม 方寸不乱 fāng cùn bú luàn หมายถึง อาการที่จิตใจสงบนิ่ง มั่นคง และมีสติ เมื่อเจอเรื่องตกใจ หรือสถานการณ์คับขัน เช่น
- 老司机方寸不乱，一把稳住方向盘。
Lǎo sī jī fāng cùn bú luàn, yì bǎ wěn zhù fāng xiàng pán.
คนขับยังคงมีสติ (กระชาก) ทีเดียวก็ควบคุมพวงมาลัยให้มั่นคงได้ - 考试题目很难，他却方寸不乱。
Kǎo shì tí mù hěn nán, tā què fāng cùn bú luàn.
ข้อสอบยากมาก แต่เขากลับไม่ตื่นตระหนก - 任凭世事纷扰，我自方寸不乱。
Rèn píng shì shì fēn rǎo, wǒ zì fāng cùn bú luàn.
แม้โลกจะวุ่นวาย ฉันยังคงมีจิตใจมั่นคงไม่หวั่นไหว
——ดังนั้น กลุ่มคำตายตัวมักไม่สามารถเปลี่ยนคำ ขยับตำแหน่ง หรือเปลี่ยนโครงสร้างไวยากรณ์ได้ตามใจชอบ หากเปลี่ยนแล้วคนที่เป็นเจ้าของภาษาจะรู้สึกว่า “ผิดธรรมชาติ” ทันที ดังนั้น การจดจำกลุ่มคำตายตัวได้มาก จึงเป็นกุญแจสำคัญในการเรียนภาษาต่างประเทศ ทำให้ผู้เรียนสามารถพูดและเขียนได้อย่างเป็นธรรมชาติเหมือนเจ้าของภาษา มากกว่าการจำคำศัพท์แยกเป็นคำๆ
- เกร็ดความรู้
——方寸 fāng cùn ในที่นี้เป็นอีกหนึ่งคำที่น่าสนใจ สื่อความหมายว่า ใจ หรือ จิตใจ ซึ่งความหมายนี้เกิดจากการรวมกันของคำบอกหน่วยวัดโบราณสองคำ ได้แก่
- 方 fāng หมายถึง สี่เหลี่ยม หรือ พื้นที่สี่เหลี่ยม
- 寸 cùn หมายถึง หน่วยวัดความยาวโบราณ ประมาณ 1 นิ้ว (ประมาณ 3 ซม.)
——เมื่อนำสองคำมารวมกัน 方寸 แปลตรงตัวว่า “พื้นที่สี่เหลี่ยมขนาดหนึ่งตารางนิ้ว” ซึ่งคนจีนใช้คำว่า 方寸 ขยายความไปถึง ใจ หรือ จิตใจ สาเหตุมาจากในคัมภีร์โบราณสำนักเต๋าเลี่ยจื่อ–จ้งหนี《列子·仲尼》มีใช้คำว่า “พื้นที่หนึ่ง 方寸” เปรียบเทียบหัวใจของมนุษย์ และอุปมาถึงโลกภายในใจของมนุษย์ในเชิงวรรณศิลป์
——吾见子之心矣：方寸之地虚矣。
——Wú jiàn zǐ zhī xīn yǐ： fāng cùn zhī dì xū yǐ.
——ข้าเห็นใจของท่านแล้ว พื้นที่เพียงหนึ่งตารางนิ้วนั้นว่างเปล่า
- 方寸之地 ในที่นี้ใช้แทน หัวใจหรือจิตใจของคน
สำนวนจีนน่ารู้ (常用俗语)
丑话说在先
chǒu huà shuō zài xiān
คำไม่ดีขอกล่าวไว้ก่อน
อธิบายเพิ่มเติม :
——สำนวนเชิงเกริ่นนำ ใช้เมื่อผู้พูดต้องการแจ้งเงื่อนไข ข้อจำกัด กติกา หรือคำเตือนบางอย่างล่วงหน้า เพื่อป้องกันความเข้าใจผิดหรือข้อขัดแย้งในภายหลัง
——丑话说在先 แปลตรงตัวว่า “คำที่ไม่น่าฟังขอกล่าวไว้ล่วงหน้าก่อน” คำว่า 丑话 chǒu huà แปลตรงตัวว่า คำพูดน่าเกลียด อุปมาถึงเรื่องที่อาจทำให้อีกฝ่ายไม่สบายใจ เช่น การตั้งเงื่อนไข การปฏิเสธความรับผิดชอบ หรือการเตือนถึงผลเสียที่อาจเกิดขึ้น
ตัวอย่างประโยค
- กรณีบอกกันไว้ล่วงหน้า จะได้ไม่เสียความรู้สึกทีหลัง
——丑话说在先，如果你违约了，我会按规定扣钱。
——Chǒu huà shuō zài xiān, rú guǒ nǐ wéi yuē le, wǒ huì àn guī dìng kòu qián.
——ขอบอกก่อนเลยนะ ถ้าหากคุณผิดสัญญา ฉันจะหักเงินตามกฎที่กำหนดไว้
- ขอออกตัวไว้ก่อน จะได้ไม่กระทบมิตรภาพในภายหลัง
——丑话说在先，我这人脾气爆，日后多多包涵！
——Chǒu huà shuō zài xiān, wǒ zhè rén pí qì bào, rì hòu duō duō bāo han!
——ขอพูดตรงๆ ตั้งแต่แรกเลยว่า ฉันเป็นคนอารมณ์ร้อน วันหลังหวังว่าจะให้อภัยกันมากๆ หน่อย!
- กรณีชี้แจงเพื่อกันไว้ก่อน หรือ ตกลงกันให้ชัดเจนแต่แรก
——谈判时必须丑话说在先，明确各方责任，免得日后麻烦。
——Tán pàn shí bì xū chǒu huà shuō zài xiān, míng què gè fāng zé rèn, miǎn dé rì hòu má fan.
——การเจรจาต่อรองจำเป็นต้องชี้แจงอย่างเปิดเผยและตรงไปตรงมาไว้ก่อน กำหนดความรับผิดชอบของแต่ละฝ่ายให้ชัดเจนเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาในอนาคต
——หมายเหตุ : บางครั้งก็ใช้ 丑话说在前面 chǒu huà shuō zài qián miàn แทน
——丑话说在前面，即便是好朋友，这钱也要按时还我。
——Chǒu huà shuō zài qián miàn, jí biàn shì hǎo péng yǒu, zhè qián yě yào àn shí huán wǒ.
——ขอพูดไว้ตั้งแต่แรกเลย ถึงแม้เราเป็นเพื่อนสนิทกัน เงินนี้ก็ต้องคืนให้ฉันตรงเวลานะ
恶人先告状
è rén xiān gào zhuàng
คนผิดชิงฟ้องก่อน
อธิบายเพิ่มเติม :
——สำนวนเชิงตำหนิ หมายถึง คนที่ทำผิดหรือเป็นฝ่ายร้าย กลับรีบไปฟ้องหรือกล่าวหาคนอื่นก่อน เพื่อเบี่ยงเบนความผิด สร้างภาพว่าตนเองเป็นผู้เสียหาย หรือชิงความได้เปรียบจากการรับรู้ของผู้อื่น
——สำนวนจีน 恶人先告状 แปลตรงตัวว่า “คนชั่วชิงฟ้องก่อน” หรือ “คนผิดชิงฟ้องก่อน” สื่อถึงพฤติกรรมชั่วร้ายของคนผิดที่พยายามกล่าวหาคนอื่นในลักษณะกลับดำเป็นขาว ทั้งที่ตัวเองผิด แต่รีบฟ้องก่อน
ตัวอย่างประโยค
- ใช้ในกรณีทักให้ระวังตัว ป้องกันล่วงหน้าเพื่อไม่ให้โดนคนชั่วทำร้าย
——你保留好证据，以免对方恶人先告状。
——Nǐ bǎo liú hǎo zhèng jù, yǐ miǎn duì fāng è rén xiān gào zhuàng.
——คุณเก็บหลักฐานไว้ให้ดี เพื่อป้องกันไม่ให้คนผิดชิงฟ้องก่อน
- ใช้ในกรณีวิจารณ์
——自己做错，反说我们针对他，这是恶人先告状。
——Zì jǐ zuò cuò, fǎn shuō wǒ men zhēn duì tā, zhè shì è rén xiān gào zhuàng.
——ตัวเองทำผิด แต่กลับกล่าวหาว่าเราจ้องเล่นงานเขา นี่แหละ “คนผิดชิงฟ้องก่อน”
- ใช้ในกรณีพึมพำหรือกล่าวตัดพ้อแสดงความไม่พอใจ
——他的工作出了问题，却把责任先推给别人，真是恶人先告状。
——Tā de gōng zuò chū le wèn tí, què bǎ zé rèn xiān tuī gěi bié rén, zhēn shì è rén xiān gào zhuàng.
——งานของเขาเกิดปัญหา แต่กลับโยนความผิดให้คนอื่นก่อน แบบนี้เรียกว่า “คนผิดชิงฟ้องก่อน” โดยแท้
