คำจีนใช้สนุก (趣用汉词语)
คำสแลง “อยู่เป็น”
——“อยู่เป็น” เป็นศัพท์สแลงยุคใหม่ นิยมใช้กับบุคคลที่รู้จักปรับตัว เข้าใจสถานการณ์ รู้จักวางตัว หรือเอาตัวรอดได้ดีในสังคมโดยเฉพาะในที่ทำงาน ภาษาจีนยังไม่พบศัพท์สแลงที่มีความหมายทำนองเดียวกัน แต่ปรากฏคำศัพท์และสำนวนที่มีความหมายใกล้เคียงกัน ได้แก่ 八面玲珑 bā miàn líng lóng, 圆滑 yuán huá, 识趣 shí qù และ 知趣 zhī qù โดย พจนานุกรมจีนยุคปัจจุบัน (现代汉语词典) ได้อธิบายความหมายของคำเหล่านี้ไว้ ดังนี้
- 八面玲珑 bā miàn líng lóng
——เป็นสำนวนที่สื่อความหมายค่อนไปในทางบวก แต่บางครั้งอาจสื่อความหมายเชิงลบขึ้นอยู่กับบริบท เดิมหมายถึง (ห้อง) มีหน้าต่างจำนวนมาก สว่าง และทะลุปรุโปร่งทุกด้าน ต่อมาใช้อุปมาลักษณะของบุคคลที่มีไหวพริบและทักษะการเอาตัวรอด สามารถปรับตัวเข้ากับทุกฝ่าย (形容人处事圆滑，不得罪任何一方。) 八面 bā miàn หมายถึง แปดด้าน ประกอบด้วย บน 上 shàng, ล่าง 下 xià, ซ้าย 左 zuǒ, ขวา 右 yòu, หน้า 前 qián, หลัง 后 hòu, ใน 内 nèi, นอก 外 wài ส่วนคำว่า 玲珑 líng lóng หมายถึง สวยงามประณีต แลดูโปร่งแสง ใช้อุปมาบุคคลที่มีความว่องไวและมีไหวพริบปฏิภาณดี ทำตัวกลมกลืนได้กับทุกคน
- 圆滑 yuán huá
——เป็นคำคุณศัพท์ ประสมจากคำว่า 圆 yuán หมายถึง “กลม” และ 滑 huá หมายถึง “ลื่น” ใช้อธิบายลักษณะของคนที่เก่งในการเอาอกเอาใจ แต่ทำแบบขอไปที และขาดความรับผิดชอบ (形容人善于敷衍讨好，不负责任。)
ตัวอย่าง
- 李秘书八面玲珑，处事圆滑。
Lǐ mì shū bā miàn líng lóng, chǔ shì yuán huá.
เลขานุการหลี่ฉลาดหลักแหลมและมีไหวพริบปฏิภาณ ปรับตัวเข้ากับทุกสถานการณ์ได้
- 八面玲珑 bā miàn líng lóng และ 圆滑 yuán huá ในที่นี้ ต่างก็หมายถึง (การปรับตัว หรือการวางตัว) เข้ากับทุกสถานการณ์ได้ เนื่องจากบุคคลนี้มีทักษะการพูดที่ดี รู้จักผ่อนหนักผ่อนเบา มีไหวพริบในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า โดยเอาตัวรอดได้และทำให้ทุกฝ่ายพึงพอใจ
- 他用圆滑的说辞和谈判技巧化解了同事之间的矛盾。
Tā yòng yuán huá de shuō cí hé tán pàn jì qiǎo huà jiě le tóng shì zhī jiān de máo dùn.
เขาใช้ถ้อยคำและทักษะการเจรจาที่ชาญฉลาดคลี่คลายความขัดแย้งระหว่างเพื่อนร่วมงานด้วยกัน
- 圆滑 yuán huá ในที่นี้แปลว่า “ชาญฉลาด” เนื่องจากการพูดจาให้ทั้งสองฝ่ายปรองดองกันได้ไม่ใช่เรื่องง่าย “เขา” คนนี้จึงต้องมีความคิดหลักแหลมในการวิเคราะห์สถานการณ์ มีสติปัญญาในการอ่านบรรยากาศ จนแสดงออกด้วยความเชี่ยวชาญในการพูดและทักษะการเจรจาที่ประนีประนอม ดังจะเห็นได้จากการนำคำว่า 圆滑 ไปขยายความคำต่างๆ เช่น
——– 圆滑的说辞 yuán huá de shuō cí ถ้อยคำที่ประนีประนอม
——– 圆滑的方式 yuan huá de fāng shì วิธีการที่ลื่นไหล
——– 圆滑的谈判技巧 ——yuán huá de tán pàn jì qiǎo เทคนิคการเจรจาต่อรองแบบยืดหยุ่นไม่ตายตัว
- 识趣 shí qù และ 知趣 zhī qù
——คำว่า 识趣 shí qù สื่อความหมายคล้ายคลึงกับ 知趣 zhī qù ซึ่งเป็นคำคุณศัพท์ทั้งคู่ ใช้อธิบายลักษณะของคนที่รู้จักกาลเทศะ รู้จังหวะรุกถอย ไม่ทำให้ตนตกเป็นที่รังเกียจของผู้อื่น (形容知道进退，不惹人讨厌。)
ตัวอย่าง
- 人家拒绝了，他还一再去纠缠，真不识趣。
Rén jiā jù jué le, tā hái yí zài qù jiū chán, zhēn bù shí qù.
人家拒绝了，他还一再去纠缠，真不知趣。
Rén jiā jù jué le, tā hái yí zài qù jiū chán, zhēn bù zhī qù.
คนอื่นปฏิเสธแล้ว เขายังไปเซ้าซี้ไม่เลิก ช่างไม่รู้กาลเทศะจริงๆ
- 识趣 shí qù หรือ 知趣 zhī qù ในที่นี้แปลว่า รู้กาลเทศะ รู้ความควรไม่ควร รู้ความเหมาะสม ซึ่งบ่งบอกถึงลักษณะของคนที่รู้จักวางตัวให้เหมาะสมกับเวลาและสถานที่ ในความหมายตรงกันข้าม ทั้งสองคำนี้มักใช้คู่กับคำปฏิเสธอย่าง 不 bù จนกลายเป็นวลีที่พบบ่อย เช่น 不识趣 bù shí qù หรือ 不知趣 bù zhī qù หมายถึง ไม่รู้กาลเทศะ ไม่มีกาลเทศะ หรือไม่รู้ความควรไม่ควร
—-2. 看到老板正接听重要电话，他识趣地走开了。
——-Kàn dào lǎo bǎn zhèng jiē tīng zhòng yào diàn huà, tā shí qù de zǒu kāi le.
——-看到老板正接听重要电话，他知趣地走开了。
——-Kàn dào lǎo bǎn zhèng jiē tīng zhòng yào diàn huà, tā zhī qù de zǒu kāi le.
——-เห็นว่าเจ้านายกำลังรับสายโทรศัพท์สำคัญ เขาจึงเดินออกไปอย่างรู้ความควรไม่ควร
- 识趣 shí qù หรือ 知趣 zhī qù ในที่นี้แปลว่า รู้ความควรไม่ควร, รู้ความเหมาะสม บ่งบอกลักษณะของคนที่รู้จักประมาณตน อ่านบรรยากาศเป็น และทำตัวเหมาะสมกับสถานการณ์
เปรียบเทียบความหมายของคำว่า 圆滑 yuán huá กับ 识趣 shí qù , 知趣 zhī qù
| คำคุณศัพท์ | |
| 圆滑 yuán huá | 识趣 shí qù หรือ 知趣 zhī qù |
| มุมมองเชิงบวก | |
| ปรับตัวเก่ง, รู้กาลเทศะ,
เข้าหาผู้ใหญ่ได้ดี, อ่านบรรยากาศเป็น, มีไหวพริบปฏิภาณ, มีศิลปะการวางตัว, เจียมตัว |
|
| มุมมองเชิงลบ | |
| เอาตัวรอดจากความรับผิดชอบ | เอาตัวรอดจากความรับผิดชอบ |
| เลือกข้างตามผลประโยชน์ส่วนตัว | |
| ประจบผู้มีอำนาจ | |
| ไม่ยึดมั่นในหลักการ | |
| ยอมโอนอ่อนทุกอย่างเพื่อรักษาผลประโยชน์ของตน | |
| เจ้าเล่ห์ กะล่อน ปลิ้นปล้อน | |
| มูลเหตุจูงใจ | |
| ประนีประนอมเพื่อบรรลุเป้าหมายของตน | ประนีประนอมเพราะเข้าใจ เห็นใจ หรือเกรงใจอีกฝ่าย |
| พูดหรือทำเพื่อสร้างความน่าเชื่อถือแก่ตน | พูดหรือทำเพื่อความเหมาะสม |
| ปรับตัวและวางตัวดีเพื่อให้ได้รับผลประโยชน์ | ปรับตัวและวางตัวหรือยอมลดบทบาทของตน เพื่อรักษามารยาททางสังคม |
| ภาพลักษณ์ที่ปรากฏทางสังคม | |
| พฤติกรรมลื่นไหล | พฤติกรรมนอบน้อม
มีมารยาท เจียมเนื้อเจียมตัว |
| ไม่ยอมเสียเปรียบ หรือให้จับผิดได้ง่าย | |
| ไม่จริงใจ ไม่น่ารัก ไม่น่าไว้วางใจ | |
สำนวนจีนน่ารู้ (常用俗语)
——อธิบายเพิ่มเติม : สำนวนนี้สื่อถึงการใช้ความพยายามเต็มที่เป็นครั้งสุดท้าย แม้ความหวังจะริบหรี่หรือมีโอกาสสำเร็จน้อยนิดเพียงใด ก็ยังยอมเสี่ยงดูสักตั้งเผื่อจะมีปาฏิหาริย์ มักใช้ในบริบทการกู้ชีพผู้ป่วยขั้นวิกฤต การทุ่มทุนครั้งสุดท้ายเพื่อช่วยเหลือธุรกิจที่ขาดทุนจนใกล้จะล้มละลาย หรือพยายามรื้อเต็มที่เพื่อซ่อมแซมของใช้ประจำบ้านเป็นครั้งสุดท้าย โดยถือหลักว่า พยายามเต็มที่ดีกว่าปล่อยไปตามยถากรรม ถึงผลที่เลวร้ายจะเกิดขึ้นก็สามารถทำใจยอมรับกับสถานการณ์นั้นได้
ตัวอย่างประโยค
——到了这一步，只能死马当做活马医了。
——Dào le zhè yí bù, zhǐ néng sǐ mǎ dāng zuò huó mǎ yī le.
——มาถึงขั้นนี้แล้ว ได้แต่ทำเต็มที่เผื่อจะมีปาฏิหาริย์
——อธิบายเพิ่มเติม : สำนวนนี้มักใช้เตือนใจว่าความฉลาดเกินไปอาจไม่ใช่เรื่องดี สอนให้อย่าใช้เล่ห์อุบาย กลโกง หรือแผนการซับซ้อนเพื่อแสวงหาผลประโยชน์มิชอบ เพราะอาจเป็นภัยที่ย้อนกลับมาทำร้ายตัวเองได้ อีกทั้งยังสอนให้ใช้ความฉลาดของตนเองในทางที่ถูกต้องและสร้างสรรค์ เนื่องจากความฉลาดที่แท้จริงต้องควบคู่ไปกับการมีสติ คุณธรรม และศีลธรรมอยู่เสมอ
ตัวอย่างประโยค
——财务长做假账被拘，真是“聪明反被聪明误”。
——Cái wù zhǎng zuò jiǎ zhàng bèi jū, zhēn shì “cōng míng fǎn bèi cōng míng wù”.
——ผู้บริหารฝ่ายบัญชีการเงินถูกจับกุมในข้อหาปลอมแปลงบัญชี สมดังที่ว่า “คนฉลาดมักตกเป็นเหยื่อความฉลาดของตนเอง” จริงๆ
