ด่านซือหม่าไถ
ที่สุดแห่งกำแพงเมืองจีน
เรื่องโดย: กงจื่อเสียน
(รูปภาพจาก http://bj.people.com.cn/)
——กำแพงเมืองจีนด่านซือหม่าไถ (司马台长城) ตั้งอยู่บริเวณหมู่บ้านซือหม่าไถ (司马台村) ตำบลกู๋เป๋ยโข่ว (古北口镇) เขตมี่อวิ่น (密云区) นครปักกิ่ง (北京市) ความยาวรวม 5.4 กิโลเมตร มีป้อมปราการ (敌楼) กระจายอยู่ตลอดแนวรวมทั้งสิ้น 35 แห่ง นับเป็นด่านกำแพงเมืองจีนที่ยังคงรักษารูปลักษณ์ดั้งเดิมจากสมัยราชวงศ์หมิง (明 ค.ศ. 1368–1644) ไว้ได้อย่างสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่ง
——ในปีค.ศ. 2001 กำแพงเมืองจีนด่านซือหม่าไถได้รับการขึ้นทะเบียนให้เป็นหนึ่งในโบราณสถานสำคัญระดับชาติของจีน (ชุดที่ 5) และในปี ค.ศ. 2012 ยังได้รับการจัดอันดับจากหนังสือพิมพ์ The Times ให้เป็น “หนึ่งใน 25 สถานที่ท่องเที่ยวที่ไม่ควรพลาดของโลก” สะท้อนถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์และความงดงามที่เป็นเอกลักษณ์จนเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ
—–
🔴 ความเป็นมา
——กำแพงเมืองจีนด่านซือหม่าไถเริ่มก่อสร้างขึ้นในสมัยรัชศกหงอู่ (洪武 ค.ศ. 1368–1398) แห่งราชวงศ์หมิง โดยตั้งอยู่บนรากฐานเดิมของกำแพงเมืองจีนสมัยโบราณ ครั้นรัชศกหลงชิ่ง (隆庆 ค.ศ. 1567–1573) จักรพรรดิหมิงมู่จง (明穆宗 ค.ศ. 1537–1572) ทรงมีพระราชประสงค์มุ่งเสริมความมั่นคงตามแนวชายแดนเหนือ จึงมีพระราชโองการให้แม่ทัพชีจี้กวง (戚继光 ค.ศ. 1528–1588) รับหน้าที่บูรณะและก่อสร้างกำแพงเมืองด่านซือหม่าไถเพิ่มเติม มีการเสริมแนวกำแพง สร้างสิ่งปลูกสร้างให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น เพื่อปกป้องแผ่นดินจากข้าศึก ทำให้ด่านแห่งนี้ยิ่งดูสง่างามและทรงพลัง สมกับเป็นปราการสำคัญของแผ่นดิน
(จักรพรรดิหมิงมู่จง)
🔴 ตำนานเล่าขานเกี่ยวกับชื่อด่าน
——ชื่อเรียก “ซือหม่าไถ” นี้มาได้อย่างไร มิได้ปรากฏหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรที่ชัดเจน ทว่ากลับมีตำนานพื้นบ้านเล่าขานเกี่ยวกับที่มาของชื่อด่านแห่งนี้ไว้หลายแนวทาง เช่น บ้างกล่าวว่าเดิมเรียกว่า “สือหม่าไถ” (死马台) แปลว่า “อาชาสิ้น” หรือ “ม้าตาย” เนื่องจากภูมิประเทศบริเวณนี้มีความสูงชันและอันตรายอย่างยิ่ง ครั้งหนึ่งเคยมีผู้ขี่ม้าผ่านทางแล้วพลัดตกลงมา ชื่อ “อาชาสิ้น” จึงได้มาด้วยเหตุนี้ ต่อมาคนรุ่นหลังเห็นว่าชื่อเดิมไม่ไพเราะและไม่เป็นมงคล จึงเปลี่ยนชื่อเป็นคำพ้องเสียงว่า “ซือหม่า” (司马) อันหมายถึงชื่อตำแหน่งทางการทหารแทน
🔴 ความโดดเด่นของด่านซือหม่าไถ
——กำแพงเมืองจีนด่านซือหม่าไถยังคงรักษารูปลักษณ์ดั้งเดิมของกำแพงเมืองจีนสมัยราชวงศ์หมิงไว้ได้อย่างสมบูรณ์ เมื่อเปรียบเทียบกับกำแพงเมืองจีนช่วงอื่นๆ แล้ว ด่านซือหม่าไถโดดเด่นด้วยเอกลักษณ์สำคัญ 5 ประการ ได้แก่ ความอันตราย (险) ความถี่ (密) ความอัศจรรย์ (奇) ความแยบยล (巧) และ ความสมบูรณ์ครบถ้วน (全)
(ภาพจาก www.wtown.com)
- ความอันตราย หมายถึง การที่กำแพงถูกสร้างขึ้นบนสันเขาที่แหลมคมราวใบมีดตั้งตระหง่านอยู่ท่ามกลางภูมิประเทศอันสูงชันและน่าเกรงขาม
- ความถี่ หมายถึง ป้อมปราการป้องกันศัตรูที่สร้างอย่างใกล้ชิดกัน จากภายนอกจะเห็นว่าป้อมปราการแต่ละแห่งอยู่ห่างกันใกล้ที่สุดเพียงไม่กี่สิบเมตร ไกลที่สุดไม่เกิน 300 เมตร ระยะห่างเฉลี่ยเพียง 140 เมตร แสดงถึงการวางระบบป้องกันที่รัดกุมเป็นพิเศษ
- ความอัศจรรย์ คือความงดงามของภูมิทัศน์โดยรอบกำแพงเมืองจีนแห่งนี้ เบื้องบนมีความยิ่งใหญ่ตระการตาของกำแพงด่านซือหม่าไถที่ทอดตัวเหนือแนวขุนเขา เบื้องล่างมีแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของเมืองโบราณกู๋เป่ยอย่างทะเลสาบยวนยาง (鸳鸯湖) ซึ่งเกิดจากการบรรจบกันของน้ำพุร้อนและน้ำพุเย็น ผิวน้ำสีเขียวใสระยิบระยับ ก่อให้เกิดทัศนียภาพอันน่าอัศจรรย์งดงามราวภาพวาด
- ความแยบยล คือความชาญฉลาดในการออกแบบโครงสร้างกำแพงที่วางเป็นแนวป้องกันอย่างเป็นระบบสามารถรุกก็ได้ ถอยก็ดี ทั้งยังใช้ตั้งรับศัตรูได้อย่างเป็นขั้นตอน แสดงให้เห็นถึงภูมิปัญญาทางการทหารอันลึกซึ้งของผู้สร้างในอดีต
- ความสมบูรณ์ครบถ้วน คือรูปแบบสถาปัตยกรรมของป้อมปราการที่มีความหลากหลาย แปลกตา งดงามอย่างลงตัว ราวกับได้รวบรวมลักษณะเด่นของกำแพงเมืองจีนด่านสำคัญหลายแห่งมาไว้ในที่เดียว สะท้อนถึงภูมิปัญญาและศิลปะการก่อสร้างของผู้คนในยุคสมัยนั้นได้อย่างชัดเจน
——ด้วยลักษณะอันโดดเด่นหลายประการนี้ ศาสตราจารย์หลัวเจ๋อเหวิน (罗哲文 ค.ศ.1924–2012) ผู้เชี่ยวชาญด้านสถาปัตยกรรมโบราณจีน จึงเคยกล่าวยกย่องว่ากำแพงเมืองจีนด่านซือหม่าไถ คือ “ที่สุดแห่งกำแพงเมืองจีน” (中国长城之最)
(กำแพงเมืองจีนด่านซือมาไถในยามค่ำคืน ภาพจาก www.wtown.com)
