เรื่องโดย: กนกวรรณ ป้องเรือ
จูย่งฉุน เป็นชาวอำเภอคุนซาน (昆山) มณฑลเจียงซู (江蘇) มีชื่อรองว่า จื้ออี (致一) และสมญานามว่า ไป่หลู (柏廬) เดิมเคยสอบผ่านการคัดเลือกขุนนางระดับท้องถิ่นในสมัย ราชวงศ์หมิงและคว้าตำแหน่งซิ่วไฉ (秀才) มาครอง ครั้นมาถึงสมัยราชวงศ์ชิง แม้ราชสำนักจะส่งคำเชิญให้เข้ารับตำแหน่ง ราชบัณฑิตหลายครั้ง แต่ท่านกลับปฏิเสธคำเชื้อเชิญเหล่านั้น และเลือกที่จะใช้ชีวิตอย่างสันโดษ อุทิศเวลากับการสอนหนังสือณ ถิ่นกำเนิด ในฐานะสามัญชนตลอดชีวิต
——“จูจื่อ” (朱子) หรือจูย่งฉุน (朱用純 ค.ศ. 1627–1698) เป็นบัณฑิตคนสำคัญของสำนักหรู (儒家) ในยุคปลายราชวงศ์หมิง (明ค.ศ. 1368–1644) และต้นราชวงศ์ชิง (清 ค.ศ. 1616–1911) ผู้รับสืบทอดและเผยแพร่แนวคิดปรัชญาของขงจื่อ (孔子 551–479 ปีก่อนค.ศ.) จนได้รับ การยกย่องและกล่าวถึงมาจนถึงปัจจุบัน มีผลงานสำคัญคือ “คำสอนประจำตระกูลของจูจื่อ” หรือ “จูจื่อเจียซวิ่น”
《朱子家訓》
——“คำสอนประจำตระกูลของจูจื่อ” เป็นอีกหนึ่งตำราพื้นฐานที่สำคัญสำหรับเด็กตั้งแต่สมัยราชวงศ์ชิงจวบจนถึงปัจจุบัน เนื้อหาว่าด้วยหลักการดำเนินชีวิตตามแนวคิดของขงจื่อ โดยเน้นการยึดถือมนุษยธรรม (仁) จารีต (禮) และคุณธรรม (德) เป็นรากฐานทั้งในการดำเนินชีวิตและการปกครอง เพื่อสร้างสังคมที่สงบสุขเป็นระเบียบ พร้อมทั้งส่งเสริมการขัดเกลาตนเองให้เพียบพร้อมด้วยความกตัญญู ความขยันหมั่นเพียร มัธยัสถ์อดออม ใฝ่รู้ และปฏิบัติต่อผู้อื่นอย่างถูกต้องตามหลักจริยธรรม
——คัมภีร์เล่มนี้ประกอบด้วยอักษรจีน 524 ตัว บอกเล่าทัศนะว่าด้วยชีวิต สังคม และบ้านเมือง ด้วยภาษาที่เรียบง่าย จึงถือเป็นสื่อการสอนที่สำคัญสำหรับการศึกษาปฐมวัยซึ่งเริ่มต้นจากสถาบันครอบครัว ดังคำสอนที่คัดกรองมาข้างล่างนี้
- สอนการสร้างนิสัยตามหลักคุณธรรมพื้นฐานให้ขยันและมีวินัยในการใช้ชีวิต
黎明即起，灑掃庭除，要內外整潔。
既昏便息，關鎖門戶，必親自檢點。
ตื่นแต่เช้าตรู่ ปัดกวาดลานบ้านรักษาความสะอาดทั้งภายในและภายนอก
ยามค่ำเข้าพักผ่อน ปิดประตูหน้าต่างให้สนิทและตรวจความเรียบร้อยด้วยตนเองอยู่เสมอ
- สอนให้มัธยัสถ์และรู้จักคุณค่าของสิ่งของ
一粥一飯，當思來處不易；半絲半縷，恆念物力維艱。
ข้าวต้มหนึ่งชาม ข้าวสวยหนึ่งมื้อ พึงระลึกไว้เสมอว่า กว่าจะได้มานั้นยากลำบาก
ไหมครึ่งเส้น ด้ายครึ่งเส้น จงตระหนักอยู่เสมอว่า วัตถุดิบนั้นมีจำกัดและหามาด้วยความยากเข็ญ
- สอนการบริหารจัดการชีวิตให้ไม่ประมาท รู้จักมองการณ์ไกล และเตรียมการล่วงหน้า
宜未雨而綢繆，毋臨渴而掘井。
ควรเตรียมการป้องกันไว้ก่อนที่ฝนจะตก อย่ารอให้กระหายน้ำก่อนค่อยขุดบ่อ
- สอนการวางตัวในการใช้จ่ายและการเข้าสังคม
自奉必須儉約，宴客切勿流連。
การใช้จ่ายส่วนตัว ต้องประหยัดมัธยัสถ์ เลี้ยงรับรองแขกอย่างพอเหมาะ อย่าได้หลงระเริงจนติดพัน
- สอนให้เห็นคุณค่าของเนื้อแท้มากกว่าเปลือกนอก
器具質而潔，瓦缶勝金玉；飲食約而精，園蔬愈珍饈。
เครื่องใช้ไม้สอย ขอเพียงเรียบง่ายแต่สะอาดสะอ้าน แม้เป็นเพียงหม้อดินเผา ก็เหนือกว่าเครื่องทองเครื่องหยก
อาหารการกิน ขอเพียงเรียบง่ายแต่ปรุงอย่างประณีต แม้เป็นเพียงผักสวนครัว ก็เลิศรสกว่าอาหารหรู
- สอนให้รู้จักพอเพียงและปล่อยวางในทรัพย์สิน
勿營華屋，勿謀良田。
อย่ามุ่งสร้างคฤหาสน์หรูหรา อย่าแสวงหาที่นาอุดมสมบูรณ์
- สอนการระวังคนใกล้ตัวเพื่อความสงบสุขในบ้านเรือน
三姑六婆，實淫盜之媒；婢美妾嬌，非閨房之福。
พวกหญิงเจนจัดทั้งหลาย แท้จริงแล้วคือผู้นำพาเรื่องชู้สาวและการลักขโมยเข้ามา
สาวใช้ที่สวยหยาดเยิ้มหรืออนุภรรยาที่เอาอกเอาใจเก่ง อาจไม่ใช่โชควาสนาเสมอไป
- สอนการเลือกคนทำงานให้ดูที่ความขยันและความซื่อสัตย์
奴僕勿用俊美，妻妾切忌艷粧。
บ่าวไพร่บริวาร อย่าเลือกใช้คนหล่อเหลางดงาม
ภรรยาและอนุ พึงหลีกเลี่ยงการแต่งตัวฉูดฉาดเย้ายวน
- สอนถึงความกตัญญูกตเวทีและการศึกษาเล่าเรียน
祖宗雖遠，祭祀不可不誠；子孫雖愚，經書不可不讀。
แม้นบรรพบุรุษล่วงลับไปนาน การเซ่นไหว้บูชามิอาจไม่เคารพศรัทธา
แม้นบุตรหลานจะโง่เขลา แต่ตำราคัมภีร์ปราชญ์มิอาจไม่ศึกษา
- สอนหลักการสำคัญในการครองตนและครองเรือน
居身務期質樸，教子要有義方。
การดำเนินชีวิต เน้นที่เรียบง่ายสมถะ การสั่งสอนบุตรหลาน พึงยึดหลักทำนองคลองธรรม
- สอนหลักการดำเนินชีวิตให้มีความพอประมาณและการมีสติสัมปชัญญะ
勿貪意外之財，勿飲過量之酒。
อย่าโลภอยากได้ลาภลอย อย่าดื่มสุราจนเกินขนาด
- สอนให้มีความเห็นอกเห็นใจผู้น้อยและผู้ยากไร้
與肩挑貿易，毋占便宜； 見窮苦親鄰，須加溫恤。
ซื้อขายกับพ่อค้าหาบเร่ อย่าคิดเอาเปรียบ
เห็นญาติมิตรเพื่อนบ้านยากจน ต้องดูแลช่วยเหลืออย่างอบอุ่น
- สอนถึงการสร้างรากฐานครอบครัวให้มั่นคง
刻薄成家，理無久享；倫常乖舛，立見消亡。
ผู้สร้างฐานะด้วยความตระหนี่โหดร้าย ย่อมเสวยสุขได้ไม่นาน ผู้ที่ละเมิดมนุษยธรรม ย่อมพบจุดจบในไม่ช้า
- สอนให้มีความเอื้อเฟื้อแก่ญาติและมีมารยาทในการอยู่ร่วมกัน
兄弟叔侄，須分多潤寡；長幼內外，宜法肅辭嚴。
พี่น้องและเครือญาติ ควรแบ่งปันจุนเจือผู้ขาดแคลน
ผู้ใหญ่ผู้น้อยทั้งในและนอกบ้าน ควรยึดถือระเบียบเคร่งครัดและวาจาสุภาพจริงจัง
- สอนให้มีความเป็นผู้นำและกตัญญูต่อบุพการี
聽婦言，乖骨肉，豈是丈夫；重資財，薄父母，不成人子。
เชื่อฟังคำยุยงของภรรยา จนหมางเมินผู้ร่วมสายเลือด มิอาจนับเป็นลูกผู้ชาย
เห็นแก่ทรัพย์สิน ทอดทิ้งพ่อแม่ ไม่สมกับเป็นบุตร
- สอนถึงค่านิยมในการเลือกคู่ครองและการสร้างครอบครัว
嫁女擇佳婿，毋索重聘；娶妻求淑女，勿計厚奩。
แต่งลูกสาว จงเลือกลูกเขยที่ดี อย่าเรียกร้องสินสอดมากมาย
รับสะใภ้ จงแสวงหากุลสตรี อย่าคำนึงถึงทรัพย์สินที่ติดตัวมา
หนังสือ “คำสอนประจำตระกูลของจูจื่อ”《朱子家訓》โดย สำนักพิมพ์ 中國商業出版社
- —สอนให้มีสติและไม่เลือกปฏิบัติต่อผู้อื่น
見富貴而生諂容者，最可恥，遇貧窮而作驕態者，賤莫甚。
พบคนมั่งมีแล้วประจบสอพลอ ถือว่าน่าละอายที่สุด
เจอคนยากจนแล้วหยิ่งยโส ถือว่าต่ำต้อยที่สุด
- สอนให้ละเว้นการทะเลาะวิวาทในครัวเรือนและพึงระวังการกล่าววาจาในสังคม
居家戒爭訟，訟則終凶；處世戒多言，言多必失。
อยู่บ้านจงหลีกเลี่ยงการทะเลาะจนถึงขั้นฟ้องร้อง เพราะการฟ้องร้องย่อมนำมาซึ่งหายนะในที่สุด
การวางตัวในสังคม จงระวังคำพูด อย่าพูดเยอะเกินไป เพราะพูดมากย่อมเกิดข้อผิดพลาดได้ง่าย
- สอนให้มีความเมตตาต่อเพื่อนมนุษย์และต่อสิ่งมีชีวิตอื่น
毋恃势力而凌逼孤寡；勿貪口腹而恣殺生禽。
อย่าใช้อำนาจข่มเหงผู้อ่อนแอที่ไม่มีทางสู้ อย่าเห็นแก่กินจนฆ่าสัตว์ตัดชีวิตตามอำเภอใจ
- สอนให้รู้จักปรับอุปนิสัยและปฏิบัติตนให้เหมาะสม
乖僻自是，悔誤必多；頽惰自甘，家道難成。
ดื้อรั้นถือดี มักกระทำผิดพลาดและเสียใจภายหลัง
ทำตัวเกียจคร้าน ปล่อยใจเหลวไหล ยากสร้างครอบครัวให้เจริญ
- สอนให้เลือกคบคนที่จะนำพาเราไปในทางที่ดี
狎昵惡少，久必受其累；屈志老成，急則可相依。
คบคนพาล นานวันต้องเดือดร้อนเพราะเขา
จงคบหาผู้หลักผู้ใหญ่ที่มีประสบการณ์ ยามคับขันจักพึ่งพาอาศัย
- สอนให้จิตใจหนักแน่นมั่นคงและรู้จักคิดพิจารณา
輕聽發言，安知非人之譖愬？當忍耐三思；
因事相爭，焉知非我之不是？須平心暗想。
อย่าเชื่อคำพูดใครโดยง่าย จะรู้ได้อย่างไรว่านั่นไม่ใช่คำใส่ร้าย-ป้ายสี ควรอดทนและไตร่ตรองให้รอบคอบ
เมื่อมีเรื่องขัดแย้งกับผู้อื่น จะรู้ได้อย่างไรว่าไม่ใช่ความผิดตน ควรทำใจให้สงบแล้วพิจารณาดูอีกครั้ง
- สอนว่าอย่ายึดติดกับความดีที่ตนทำ ให้รู้จักตอบแทนคุณผู้อื่น
施惠無念，受恩莫忘。
ทำคุณให้ใคร อย่าได้จดจำ ได้รับบุญคุณใคร อย่าได้หลงลืม
- สอนให้คิดอย่างรอบคอบและระมัดระวังอยู่เสมอ
凡事當留餘地，得意不宜再往。
ทำการสิ่งใดให้เหลือทางถอย เมื่อสมดั่งใจอย่าได้หลงระเริง
- สอนให้มีจิตใจตั้งมั่นเป็นกลาง ไม่เอนเอียงด้วยอคติ
人有喜慶，不可生妒嫉心；人有禍患，不可生喜幸心。
ผู้อื่นมีเรื่องน่ายินดี อย่ามีจิตริษยา ยามผู้อื่นประสบเคราะห์ภัย ไม่ควรดีใจสมน้ำหน้า
- สอนให้มีความจริงใจต่อตนเองและผู้อื่น
善欲人見，不是真善；惡恐人知，便是大惡。
ทำดีอยากให้มีผู้รู้เห็น ไม่ได้เป็นความดีที่แท้จริง
ทำชั่วกลัวมีผู้รู้เห็น ย่อมเป็นความชั่วที่ร้ายแรง
- สอนให้ระงับกิเลสและโทสะ เพราะย่อมมีผลเสียตามมา
見色而起淫心，報在妻女；匿怨而用暗箭，禍延子孫。
เห็นโฉมงามแล้วเกิดจิตคิดชั่ว ผลกรรมจะตกแก่ภรรยาและบุตรสาว
เก็บความแค้นไว้แล้วลอบทำร้ายลับหลัง หายนะจะลามไปถึงลูกหลาน
- สอนให้รู้จักความสุขที่แท้จริงนั้นมาจากความรักใคร่ปรองดอง และรับผิดชอบต่อสังคม
家門和順，雖饔飧不繼，亦有餘歡；國課早完，即囊橐無餘，自得至樂。
ครอบครัวปรองดองรักใคร่ แม้ไม่มีอันจะกิน ก็ยังมีความสุข
หากรีบชำระภาษีให้ครบถ้วน แม้เงินทองในถุงจะไม่เหลือ ก็ยังสุขใจที่สุด
- สอนให้มีอุดมการณ์ในการศึกษาและมีคุณธรรมในการทำงาน
讀書志在聖賢，非徒科第；爲官心存君國，豈計身家。
ร่ำเรียนพึงหวังจะเป็นปราชญ์ มิใช่เพียงหวังสอบได้ตำแหน่ง
รับราชการพึงมีใจเพื่อชาติบ้านเมืองอย่าคิดถึงแต่ประโยชน์ส่วนตน
- สอนทัศนคติการวางตัว ให้รู้หน้าที่ และปรับตัวตามโลกที่เปลี่ยนแปลง
守分安命，順時聽天；為人若此，庶乎近焉。
ประพฤติตนตามหน้าที่ ผ่อนตามฟ้าลิขิต วางตนได้เช่นนี้ ย่อมใกล้จะสมบูรณ์แบบ
——คำสอนเหล่านี้มีอิทธิพลต่อสังคมจีนอย่างลึกซึ้งเพราะแก่นแท้ของคัมภีร์นี้มุ่งหล่อหลอมให้ผู้คนเป็นผู้ซื่อตรง มีความรู้ควบคู่คุณธรรม มีความใจกว้าง เมตตากรุณาต่อเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน หากนำไปปฏิบัติได้จริง ไม่เพียงก่อให้เกิดคุณธรรมส่วนบุคคลและครอบครัวที่มั่นคง หากยังเอื้อให้สังคมโดยรวมดำเนินไปสู่ความผาสุกในที่สุด
